Quá trình sử dụng tủ điện không tránh khỏi các sự cố điện hoặc các tác động cơ học từ con người, môi trường xung quanh. Vì vậy, để tủ điện vận hành ổn định và an toàn, việc bảo trì, bảo dưỡng định kỳ là rất cần thiết. Trong bài viết sau, chúng tôi sẽ giới thiệu về quy trình bảo trì tủ điện chuyên nghiệp.
Khi nào cần bảo trì tủ điện?
Bảo trì tủ điện không chỉ là khuyến nghị đối với các đơn vị vận hành mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nhằm đáp ứng tiêu chuẩn an toàn điện. Công việc này cần thực hiện thống nhất và khoa học dựa trên 2 tiêu chí dưới đây.
Tần suất bảo dưỡng định kỳ
Tần suất bảo dưỡng định kỳ tủ điện phụ thuộc vào nhiều yếu tố như đặc điểm môi trường hoạt động, cường độ vận hành, yêu cầu của chủ đầu tư, khuyến cáo từ nhà sản xuất… Theo các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành, thời gian bảo trì tủ điện tối ưu được khuyến nghị:
- Tủ điện công nghiệp cho nhà máy, xí nghiệp: Nên bảo trì từ 3-6 tháng/lần.
- Tủ điện hạ thế cho các tòa văn phòng, chung cư: Trung bình 6 tháng/lần.
- Tủ điện dân dụng cho hộ gia đình, văn phòng nhỏ: Từ 6 tháng - 1 năm/lần.
Bảo dưỡng ngay lập tức
Mục đích của việc này là để giảm thiểu tối đa thiệt hại cho tủ điện và hệ thống, đồng thời tuân thủ các khuyến nghị của nhà sản xuất và tiêu chuẩn về PCCC. Tủ điện cần được bảo trì lập tức trong các trường hợp:
- Tủ điện xuất hiện dấu hiệu bất thường: Như phát tiếng ồn lạ, có mùi khét, CB nhảy liên tục, thiết bị nóng lên bất thường, điểm tiếp xúc bị lỏng lẻo, oxy hóa…
- Sau khi tủ điện xảy ra sự cố: Như chập cháy, rò rỉ điện, quá tải, ngắn mạch… và cần có kế hoạch bảo trì để nâng cấp tủ điện.
- Theo khuyến nghị NSX: Tuân thủ lịch trình bảo dưỡng đã được quy định trong tài liệu từ nhà sản xuất.
- Theo quy định: Khi có yêu cầu kiểm định về an toàn phòng cháy chữa cháy.
Lợi ích của việc bảo trì tủ điện
Tương tự việc kiểm tra tủ điện, bảo trì tủ điện cũng cần được thực hiện ở tất cả các loại tủ trong các hệ thống, nhằm:
- Đảm bảo an toàn: Tủ điện chứa nhiều linh kiện điện tử quan trọng, nhạy cảm và nguồn điện dễ gây nguy hiểm cho người sử dụng. Thông qua quy trình bảo trì tủ điện, người thực thi có thể phát hiện các vấn đề tiềm ẩn như rò rỉ điện, dây dẫn lão hóa, mối nối lỏng lẻo,... từ đó tránh được nguy cơ tai nạn điện xảy ra.
- Tối ưu hiệu suất: Bảo dưỡng định kỳ tủ điện góp phần đảm bảo hệ thống điện vận hành ổn định và hiệu quả, vừa tối ưu hiệu suất, vừa tiết kiệm năng lượng, đồng thời gia tăng tuổi thọ cho tủ điện và các thiết bị, linh kiện bên trong.
- Tiết kiệm chi phí: Bảo trì giúp phát hiện sớm các vấn đề nhỏ trước khi phát triển thành sự cố lớn. Điều này hạn chế các hư hỏng đột ngột bắt buộc phải sửa chữa khẩn cấp và tiết kiệm được chi phí thay thế hoặc sửa chữa cả hệ thống.
- Tuân thủ tiêu chuẩn và quy định: Các ngành công nghiệp và cơ quan quản lý thường có quy định, tiêu chuẩn riêng liên quan đến việc bảo dưỡng tủ điện. Bảo trì tủ điện chuyên nghiệp giúp đáp ứng các quy định về an toàn, kỹ thuật điện và hạn chế các vấn đề mang tính pháp lý.
Quy trình bảo trì tủ điện chuyên nghiệp
Một quy trình bảo trì tủ điện tiêu chuẩn thường gồm 7 bước: Lập kế hoạch - ngắt nguồn điện - vệ sinh tủ - kiểm tra các kết nối - kiểm tra thiết bị đóng cắt - kiểm tra hệ thống bảo vệ - ghi chép và báo cáo kết quả.
Bước 1: Lập kế hoạch bảo trì tủ điện
Kế hoạch bảo trì tủ điện cần đáp ứng được yêu cầu chi tiết, khoa học và phù hợp. Kế hoạch này bao gồm:
- Xác định loại tủ điện: Mỗi loại tủ điện sẽ có cấu tạo, chức năng riêng biệt, tương ứng cũng yêu cầu tần suất và quy trình bảo trì thích hợp.
- Tần suất bảo trì: Phụ thuộc vào tần suất hoạt động của tủ, điều kiện vận hành, khuyến cáo từ nhà sản xuất. Xác định tần suất bảo dưỡng phù hợp giúp tối ưu hiệu quả bảo trì, tránh lãng phí thời gian và nguồn lực.
- Danh mục kiểm tra: Các hạng mục kiểm tra cần được thống kê chi tiết, bao gồm hạng mục cần được bảo dưỡng, sửa chữa hoặc thay thế.
- Phân công trách nhiệm: Cần xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận trong công tác bảo trì để đảm bảo quy trình diễn ra mạch lạc, không chồng chéo công việc.
- Chuẩn bị vật tư, thiết bị: Gồm đầy đủ các dụng cụ, thiết bị cần thiết để phục vụ cho quá trình bảo dưỡng, hạn chế tình trạng gián đoạn vì thiếu vật tư.
Bước 2: Ngắt toàn bộ nguồn điện
Đây là nguyên tắc an toàn hàng đầu trong bất kỳ công tác sửa chữa, bảo trì nào liên quan đến tủ điện, hệ thống điện để đảm bảo không có mối nguy hiểm nào ảnh hưởng đến người thực hiện và gây hư hỏng cho thiết bị.
- Ngắt kết nối nguồn cấp: Bằng cách ngắt aptomat tổng hoặc cầu dao cách ly.
- Kiểm tra bằng bút thử điện: Dùng bút thử điện kiểm tra lại nguồn, đảm bảo không còn dòng điện chạy qua tủ.
- Đặt biển cảnh báo: Vị trí bảo trì tủ điện cần có biển cảnh báo “Đang thi công. Không đóng điện!” để ngăn chặn tình trạng người xung quanh đóng điện đột ngột.
- Phân công giám sát: Ngoài đặt biển cảnh báo, cần có người giám sát khu vực tủ điện trong suốt quá trình bảo dưỡng để đảm bảo không có người khác tự ý đóng điện.
Bước 3: Vệ sinh tủ điện
Đây là bước bắt buộc phải thực hiện trong quy trình bảo trì tủ điện để loại bỏ các yếu tố như bụi bẩn, dầu mỡ, côn trùng… có thể bám dính vào dây dẫn, thiết bị đóng cắt.
- Sử dụng máy hút công nghiệp, khí nén hoặc chổi mềm để loại bỏ bụi bẩn trong và ngoài tủ điện.
- Dùng khăn mềm sạch, dung dịch vệ sinh chuyên dụng để làm sạch lớp dầu mỡ đóng trên bề mặt dây dẫn, thiết bị đóng cắt hoặc bề mặt tủ.
- Kiểm tra kỹ lưỡng hệ thống thông gió, quạt tản nhiệt và có biện pháp làm sạch phù hợp để không khí lưu thông thuận lợi trong tủ điện.
Bước 4: Kiểm tra các kết nối
Kết nối lỏng lẻo tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng điện trở tiếp xúc, sinh nhiệt tại mối nối, có thể phát sinh tia lửa điện gây chập cháy. Việc kiểm tra các kết nối cần được thực hiện như sau:
- Kiểm tra bằng mắt: Quan sát kỹ các mối nối, đầu cosse để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như đứt gãy, lỏng lẻo, oxy hóa.
- Sử dụng dụng cụ chuyên dụng: Như tua vít cách điện, cờ lê lực để siết lại các mối nối, chú ý lực siết vừa đủ, tránh làm đứt gãy ngầm lõi dẫn.
- Thay thế bộ phận hư hỏng: Trường hợp ốc vít bị gỉ sét quá mức, đầu cosse bị hỏng hay mối nối bị oxy hóa nặng, cần thay thế các bộ phận này để đảm bảo an toàn.
Bước 5: Kiểm tra thiết bị đóng cắt
Thiết bị đóng cắt trong tủ điện phải hoạt động liên tục nên nhanh hao mòn tiếp điểm. Do đó, việc bảo dưỡng nhóm thiết bị này cũng phức tạp hơn.
- Kiểm tra tiếp điểm: Đây là bộ phận quan trọng nhất của thiết bị đóng cắt nên cần làm sạch bề mặt tiếp điểm bằng giấy nhám chuyên dụng hoặc thay thế trong trường hợp bị mài mòn, oxy hóa.
- Kiểm tra cơ cấu hoạt động: Bằng cách kiểm tra các bộ phận truyền động, mạch điều khiển, mạch tự động, cơ cấu đóng ngắt… Nên thử vận hành aptomat bằng tay và tự động để đánh giá chính xác tình trạng hoạt động của nhóm thiết bị này. Sau đó bôi trơn các bộ phận chuyển động bằng mỡ chuyên dụng.
- Đo điện trở cách điện: Sử dụng đồng hồ chuyên dụng để kiểm tra khả năng cách điện của aptomat, đảm bảo giá trị điện trở trong tiêu chuẩn cho phép.
- Thay mới aptomat: Nếu linh kiện bên trong aptomat bị gỉ sét nặng hoặc aptomat bị hỏng, cần thay thế aptomat mới.
Bước 6: Bảo dưỡng hệ thống bảo vệ
Cầu dao, rơ le, thiết bị chống sét… là những thiết bị cần được kiểm tra ở công đoạn này.
- Kiểm tra thông số: Dùng đồng hồ chuyên dụng để đo các thông số kỹ thuật chính của cầu dao, rơ le… bảo đảm giá trị trong ngưỡng quy định.
- Kiểm tra chức năng: Sử dụng dụng cụ chuyên dụng mô phỏng các sự cố điện như quá tải, ngắn mạch để tiến hành đánh giá chức năng bảo vệ của từng thiết bị.
- Thay thế thiết bị hỏng hóc: Nếu các thiết bị này không đáp ứng được yêu cầu bảo vệ hoặc bị hỏng hóc nên thay mới để hệ thống vận hành ổn định hơn.
Bước 7: Báo cáo kết quả bảo trì
Mọi hạng mục kiểm tra tủ điện đều cần được ghi chép chi tiết và cụ thể. Đây là cơ sở để lập báo cáo sau bảo trì, từ đó chủ đầu tư có kế hoạch sửa chữa hoặc thay thế phù hợp.
Báo cáo bảo trì cần đảm bảo các yếu tố:
- Ngày giờ bảo trì: Bao gồm ngày giờ bắt đầu và kết thúc.
- Hạng mục đã kiểm tra: Liệt kê rõ các hạng mục đã kiểm tra, bảo dưỡng để thuận tiện tra cứu trong những lần bảo trì sau.
- Vấn đề phát hiện: Tất cả các vấn đề phát sinh, sự cố tiềm ẩn trong quá trình bảo trì cần được ghi chú, mô tả rõ ràng, gồm trạng thái, vị trí, mức độ nghiêm trọng, đánh giá nguyên nhân.
- Đề xuất biện pháp xử lý: Dựa trên kết quả đã phân tích, người thực thi cần có đề xuất biện pháp xử lý các sự cố được phát hiện, bao gồm cả biện pháp tạm thời và biện pháp triệt để.
- Khuyến nghị: Dựa trên kết quả bảo trì, người chịu trách nhiệm lập báo cáo đề xuất thời gian, kế hoạch bảo trì trong tương lai để tối ưu chi phí.
Sau khi quá trình bảo trì tủ điện hoàn tất, cần xác nhận tủ điện đã được cấp nguồn và hoạt động bình thường trở lại.
Lưu ý khi bảo trì tủ điện
Bảo trì tủ điện liên quan trực tiếp đến dòng điện, nhất là dòng điện lớn tại các tủ công nghiệp. Vì vậy việc tuân thủ các nguyên tắc an toàn điện là yêu cầu bắt buộc đối với người thực thi nhiệm vụ kiểm tra, bảo trì. Ngoài ra, quá trình kiểm tra tủ điện cần lưu ý một số vấn đề quan trọng như sau:
- Ngắt điện hoàn toàn: Đây là nguyên tắc an toàn hàng đầu. Ngắt điện và đặt biển cảnh báo, đồng thời có người giám sát trong suốt quá trình bảo trì để tránh người khác đóng điện đột ngột.
- Trang bị thiết bị bảo hộ đầy đủ: Người thực thi công việc bảo trì phải được trang bị dụng cụ bảo hộ cá nhân đúng tiêu chuẩn, gồm găng tay cách điện, ủng cách điện, mũ cách điện… và các thiết bị kiểm tra đúng quy định.
- Kiểm tra cách điện và hệ thống tiếp địa: Đảm bảo tủ điện và các thiết bị quan trọng được tiếp địa đúng cách hoặc cách điện đúng tiêu chuẩn, nhằm hạn chế các tai nạn điện cho người vận hành.
- Không thực hiện công việc bảo trì khi tủ còn mang tải: Tuyệt đối không thực hiện bất kỳ thao tác điện nào khi tủ điện vẫn còn thiết bị mang điện hoạt động để tránh hiện tượng phóng điện nguy hiểm.
Một số câu hỏi về quy trình bảo trì tủ điện
Câu hỏi 1: Tủ điện công nghiệp được khuyến cáo bảo dưỡng bao lâu một lần?
Trả lời: Tủ điện công nghiệp được khuyến nghị tần suất bảo trì trung bình từ 3-6 tháng/lần. Đối với tủ điện cấp nguồn cho các hệ thống yêu cầu tính liên tục của nguồn điện, tần suất bảo trì có thể ngắn hơn.
Câu hỏi 2: Các hạng mục kiểm tra quan trọng nào cần được thực hiện trong quy trình bảo trì tủ điện?
Trả lời: Một số hạng mục cần được kiểm tra trong quá trình bảo trì như:
- Kiểm tra tổng thể tủ điện
- Kiểm tra kết nối cơ khí tại bảng điều khiển
- Kiểm tra tính khả dụng của sơ đồ điện
- Kiểm tra sự tương thích giữa sơ đồ điện và thiết bị điện
- Kiểm tra tính toàn vẹn và chức năng của các khối chức năng
- Kiểm tra kết nối đất giữa vỏ tủ, thiết bị với hệ thống nối đất chung
- Tổng vệ sinh bảng điều khiển và thiết bị.
Câu hỏi 3: Dấu hiệu nào cho biết cần bảo trì tủ điện lập tức?
Trả lời: Nếu tủ điện của bạn gặp phải những tình huống sau, cần thực hiện việc bảo trì tủ điện ngay lập tức.
- Tủ điện nóng lên bất thường và phát ra mùi khét
- CB nhảy liên tục
- Đèn báo pha hoạt động chập chờn
- Có âm thanh lạ xuất hiện trong tủ điện
- Tình trạng gỉ sét nặng, bụi bẩn bám nhiều trong tủ điện.
Bảo trì tủ điện là công việc cần thiết để duy trì tuổi thọ và nâng cao hiệu suất của hệ thống. Công việc này cần được thực hiện bởi những người, cơ quan, đơn vị có chuyên môn, được cấp phép theo quy định của nhà nước.
Để tìm hiểu các kiến thức khác liên quan đến tủ điện, bạn có thể tra cứu tại: https://etinco.vn/tin-tuc/kien-thuc/kien-thuc-tu-dien/
