Để đạt hiệu quả cao nhất từ trạm biến áp, cũng như đảm bảo an toàn cho người vận hành và dân cư, trạm điện cần được lắp đặt đúng tiêu chuẩn và kỹ thuật. Bạn có thể tham khảo cách lắp đặt trạm biến áp chi tiết trong bài viết dưới đây của chúng tôi.
Tiêu chuẩn lắp đặt trạm biến áp là gì?
Việc lắp đặt trạm biến áp cần tuân thủ các tiêu chuẩn cụ thể về khả năng tiếp cận, không gian và khả năng chịu tải để đảm bảo an toàn cho kỹ sư vận hành và cộng đồng.
Một số tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia áp dụng cho các thành phần của trạm biến áp:
- IEC 60076 (TCVN 6306): Quy định các yêu cầu kỹ thuật về thiết kế, sản xuất, thử nghiệm và vận hành máy biến áp điện lực.
- IEC 61869: Quy định về yêu cầu kỹ thuật, hiệu suất và phương pháp thử nghiệm cho máy biến dòng (CT) và máy biến điện áp (VT).
- TCVN 8096-202:2017 (IEC 62271-202:2014): Quy định yêu cầu kỹ thuật đối với trạm biến áp lắp sẵn (trạm kios) cao áp và hạ áp.
- TCVN 7997 (IEC 60076-10): Quy định về thử nghiệm, kiểm định máy biến áp trước khi đưa vào vận hành.
- TCVN 3715:82: Quy định kỹ thuật cho trạm biến áp trọn bộ công suất đến 1000kVA, điện áp đến 20kV.
- QCVN 03:2019/BCT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về an toàn trạm biến áp phòng nổ trong môi trường mỏ hầm lò.
- 11 TCN 20:2006: Quy phạm về trang bị điện và quy định các yêu cầu cụ thể khi đặt thiết bị phân phối ngoài trời (độ cao bệ, khoảng cách...).
Thủ tục xây lắp trạm biến áp
Trước hết, yêu cầu về nhóm khách hàng phải lắp trạm biến áp riêng được quy định tại Điều 19 Luật Điện lực. Theo đó, khi khách hàng sử dụng công suất điện vượt quá 40kW, đơn vị điện lực sẽ có trách nhiệm cân đối phụ tải của lưới điện hạ áp khu vực đó. Nếu không ảnh hưởng tới phụ tải lưới hạ áp, khách hàng tiếp tục được mua điện qua công tơ 3 pha hiện có. Ngược lại, nếu công suất ảnh hưởng đến lưới điện hạ áp khu vực, khách hàng bắt buộc phải lắp đặt trạm biến áp riêng để phục vụ cho sản xuất, kinh doanh. Lúc này, đơn vị điện lực và khách hàng sẽ thỏa thuận điểm đấu nối xây dựng đường dây trung áp và trạm biến áp riêng.
Ngoài ra, Điều 41, khoản 2, điểm C của Luật Điện lực có quy định về quy trình và thủ tục xây lắp trạm biến áp cho người có nhu cầu như dưới đây.
Đối với trạm biến áp phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh
Để được xây lắp trạm biến áp phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, khách hàng phải đăng ký nhu cầu sử dụng với điện lực khu vực. Khi đơn đăng ký được thông qua, điện lực và khách hàng sẽ tiến hành trao đổi, thỏa thuận các phương án, điều khoản trước khi tiến tới ký kết hợp đồng.
Khi hợp đồng hoàn tất, điện lực khu vực sẽ triển khai xây lắp trạm biến áp theo các điều khoản đã thỏa thuận.
Đối với trạm biến áp xây lắp cho khu dân cư
Sau khi có ý kiến từ khu dân cư, điện lực sẽ tiến hành khảo sát và lên phương án xây lắp trạm biến áp. Trường hợp nguồn kinh phí xây trạm bị eo hẹp, điện lực khu vực có thể thỏa thuận với người dân về việc bỏ vốn đầu tư xây dựng, sau đó sẽ hoàn trả vốn đầu tư ban đầu khi trạm biến áp đưa vào vận hành. Việc hoàn trả có thể thực hiện một lần hoặc phân kỳ, tùy theo thỏa thuận giữa điện lực và khu dân cư.
Đối với trạm biến áp xây lắp cho khu đô thị, chung cư cao tầng
Việc xây lắp trạm biến áp cho khu đô thị, chung cư cao tầng cũng tương tự quy trình xây lắp trạm điện cho khu dân cư. Tuy nhiên, do cần đảm bảo tính thẩm mỹ của khu vực nội đô đô thị, trạm biến áp nên ưu tiên lựa chọn loại trạm kios hoặc trạm 1 cột để không tốn diện tích và mất mỹ quan khu vực xung quanh.
Yêu cầu chung khi thi công, lắp đặt trạm biến áp
Về công tác chuẩn bị
- Bộ phận kỹ thuật lên kế hoạch tiến độ thực hiện căn cứ vào hồ sơ kỹ thuật.
- Sau đó, lập dự toán cung cấp thiết bị, vật tư chi tiết gửi bộ phận vật tư trình duyệt.
- Báo cáo với phòng kỹ thuật để giám sát chất lượng vật tư trước khi nhập vào xưởng chế tạo.
- Giám sát và kiểm tra liên tục sản phẩm, chi tiết trong quá trình sản xuất, gia công các hạng mục.
Về yêu cầu của bộ phận kỹ thuật
- Nghiên cứu kỹ lưỡng bản vẽ kỹ thuật và yêu cầu của chủ đầu tư để đưa ra biện pháp và lộ trình thi công, sau đó nhận phản hồi từ bộ phận thi công và phòng vật tư (nếu có).
- Nếu bản vẽ dự thầu chưa chi tiết, cần vẽ hoặc điều chỉnh lại các tiêu chuẩn thi công cho đúng và đảm bảo kỹ thuật.
- Theo dõi thường xuyên tiến độ, kỹ thuật trong suốt quá trình thi công để điều chỉnh kịp thời khi có sai sót.
- Nghiệm thu tĩnh và kiểm tra sản phẩm hoàn thiện trước khi sơn phủ và kiểm định áp lực.
Về yêu cầu của bộ phận cung cấp vật tư
- Nghiên cứu kỹ các thông số kỹ thuật và vật tư chính trước khi trình duyệt.
- Ghi chép chi tiết thông số, xuất xứ vật tư, thiết bị trước khi bàn giao và đưa vào thi công.
- Cập nhật giá cả và khả năng cung ứng trong nước của các thiết bị, vật tư để báo cáo kịp thời khi cần thay đổi.
- Kiểm tra hàng tồn hàng tuần và thống kê khối lượng khi xuất nhập hoặc giao ca.
Về yêu cầu với bộ phận thi công
- Nghiên cứu kỹ lưỡng yêu cầu kỹ thuật, sơ đồ nguyên lý, số lượng và vị trí thiết bị do khối kỹ thuật cung cấp, đảm bảo tính khả thi trước khi ký xác nhận để đưa vào sản xuất. Nếu phát hiện bất kỳ sai sót nào cần báo cáo ngay cho khối kỹ thuật để có kế hoạch chỉnh sửa phù hợp.
- Lên kế hoạch phân bổ và bố trí lực lượng thi công.
- Tuân thủ tuyệt đối các yêu cầu kỹ thuật và an toàn lao động trong suốt quá trình xây lắp trạm biến áp.
- Theo dõi thi công thường xuyên để điều chỉnh các điểm bất hợp lý, không ngừng cải tiến công cụ và các biện pháp kỹ thuật để đảm bảo tính hiệu quả và thẩm mỹ.
- Viết báo cáo tiến độ công việc hàng ngày và đưa đề xuất cải tiến (nếu có).
Quy trình thi công lắp đặt trạm biến áp
Quy trình thi công lắp đặt trạm biến áp bao gồm 5 bước.
Bước 1: Lắp đặt thủ công trạm biến áp
- Thiết bị trong trạm được vận chuyển tới công trình và đặt ở bệ đỡ tạm.
- Dùng kích nâng để nâng thiết bị và đặt khung lên khung thép bằng thép hình hoặc thép tấm kết hợp với bánh xe con lăn.
- Chuyển hướng bằng xà beng/pa lăng để đặt thiết bị vào bệ đỡ.
- Hạ thiết bị vào vị trí đã đánh dấu.
- Nâng nhẹ thiết bị vào đầu bulong móng trên bề mặt móng, sau đó điều chỉnh cao độ bằng các tấm thép và đệm để thiết bị đặt trên một mặt phẳng. Kiểm tra lại bằng máy thủy bình, ống nước cân thăng bằng.
- Điều chỉnh cao độ khung thép và kiểm tra bằng thiết bị chuyên dụng.
- Lắp các cấu kiện và phụ kiện, đồng thời vệ sinh thiết bị, phụ kiện.
- Lắp đặt cáp và đấu nối cáp.
- Luồn cáp từ ngoài vào tủ điện, kiểm tra thông mạch, cách điện, đầu nối cáp và tiếp địa cáp.
- Xả đỉnh sứ và bổ sung dầu cách điện vào bình dầu.
- Kiểm tra và đánh dấu thiết bị đã lắp đặt trong bản vẽ. Gửi yêu cầu nghiệm thu bằng form mẫu.
- Vệ sinh rác thải và các vật tư thừa ra khỏi hiện trường lắp đặt trạm.
Bước 2: Trình tự lắp đặt chính
- Xác định vị trí và mốc đặt móng trạm điện.
- Đào, rải, lấp đất hệ thống tiếp địa.
- Vận chuyển và nâng hạ máy biến áp bằng cẩu ở vị trí thuận tiện nhất.
- Khi lắp đặt bằng phương pháp thủ công hoặc tời, cần lưu ý: Phải có hộp sứ bảo vệ máy khi cẩu; không để các phụ kiện rơi vào mặt máy; lắp đặt thanh xà đúng thiết kế và lắp dây tiếp đất, tiếp địa CSV và trung tính máy biến áp xuống hệ thống tiếp địa.
- Cố định máy biến áp vào bệ móng và lắp đặt các thiết bị cho toàn trạm.
- Nối tiếp địa của thiết bị vào hệ thống tiếp địa chung.
Bước 3: Kiểm tra - nghiệm thu trạm biến áp
- Kiểm tra vị trí của máy biến áp và các thiết bị quan trọng khác.
- Vệ sinh sạch sẽ và đậy kín mương cáp.
- Tiến hành đo đạc thông số như: chiếu sáng, thông gió… và kiểm tra điện trở, thông mạch của dây dẫn.
Bước 4: Chạy thử và đóng điện
Sau khi hoàn tất quy trình lắp đặt, cần đóng điện cho toàn hệ thống theo từng cấp và cho trạm chạy ở chế độ không tải/có tải để kiểm tra đầy đủ các hạng mục:
- Kiểm tra các thông số định mức trên nhãn thiết bị.
- Kiểm tra công tác lắp đặt phụ kiện, cấu kiện.
- Kiểm tra nguy cơ rò dầu, mức dầu và hoạt động của đồng hồ báo mức.
- Kiểm tra đệm các hộp đấu nối.
- Kiểm tra cáp điện, các mối nối, hệ thống tiếp địa.
- Kiểm tra vận hành bộ phận cơ khí của thiết bị khoá và bộ chuyển nắc.
- Kiểm tra điều kiện của bộ phận chống ẩm.
- Kiểm tra hệ thống làm mát, bảo vệ hiện trường.
- Thử nghiệm cách điện, thí nghiệm dầu cách điện với máy biến áp dầu.
- Đo điện trở cuộn cao áp của bộ chuyển nắc và cuộn hạ áp.
- Kiểm tra lực xiết bu lông tại các điểm nối thanh cái, điểm nối tiếp địa…
Bước 5: Công tác nghiệm thu sau thi công
Công tác này diễn ra theo trình tự: nghiệm thu nội bộ → gửi phiếu yêu cầu nghiệm thu đến chủ đầu tư và tư vấn giám sát → nghiệm thu → đưa vào vận hành.
Lưu ý về cách lắp đặt trạm biến áp
Về địa điểm lắp đặt trạm
Địa điểm lắp đặt trạm biến áp phải đáp ứng yêu cầu an toàn, bảo vệ môi trường và tính thẩm mỹ, đặc biệt là không gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân và cản trở hoạt động giao thông.
- Trạm biến áp nên đặt trên bệ cao hơn mặt đường một khoảng cách tối thiểu 0,5m và không che khuất tầm nhìn.
- Khoảng cách giữa trạm biến áp và nhà dân, tòa nhà, cống thoát nước… phải tuân thủ quy định của Bộ Công thương.
Về hệ thống phòng cháy chữa cháy cho trạm
- Hệ thống PCCC của trạm biến áp phải được thiết kế để kịp thời xử lý, khống chế sự cố cháy nổ.
- Hệ thống PCCC phải có khả năng phát hiện sớm và dập tắt ngọn lửa trong thời gian ngắn nhất.
- Hệ thống cấp nước phải đặt ở vị trí gần nhất và đảm bảo áp suất nước đủ mạnh.
- Trường hợp trạm biến áp đặt ở khu vực có nguy cơ cháy cao, hệ thống PCCC phải tuân thủ những quy định riêng.
Về cách kết nối trạm với hệ thống điện
- Điện áp đầu vào và đầu ra của TBA phải được kết nối chính xác với thiết bị có trong trạm, theo đúng sơ đồ nguyên lý đã thiết kế.
- Trong quá trình kết nối, phải đảm bảo đúng kỹ thuật để không xuất hiện sự cố gây nguy hiểm cho người vận hành.
- Dây cáp kết nối cần được đánh số, chuẩn hóa để thuận tiện cho công tác bảo trì, sửa chữa.
Về việc kiểm tra, bảo trì trạm biến áp
- Định kỳ 3 - 6 tháng/lần thực hiện kiểm tra, bảo trì trạm biến áp.
- Thay thế các linh kiện có dấu hiệu hỏng hóc bằng các sản phẩm có chứng nhận từ cơ quan chức năng.
- Trường hợp phát hiện sự cố, không tự ý sửa chữa hoặc thay thế nếu không có chuyên môn.
Về quy định bảo vệ môi trường
- Không xả thải rác, chất độc ra môi trường từ trạm biến áp.
- Quá trình vận chuyển các cấu kiện của trạm, cần tuân thủ các quy định về hàng hóa độc hại để đảm bảo an toàn cho môi trường và người xung quanh.
Câu hỏi thường gặp về cách lắp đặt trạm biến áp
Câu hỏi 1: Cơ sở kinh doanh, sản xuất khi nào phải xây lắp trạm biến áp riêng?
Trả lời: Cơ sở kinh doanh, sản xuất nếu tiêu thụ công suất điện vượt quá 40kW, ảnh hưởng đến lưới điện hạ áp khu vực thì theo Luật Điện lực, bắt buộc phải lắp đặt trạm biến áp riêng.
Câu hỏi 2: Thời gian trung bình để hoàn thành lắp đặt 1 trạm biến áp là bao lâu?
Trả lời: Một trạm biến áp trung bình cần khoảng 6 tháng cho hoạt động thiết kế sơ bộ và việc lắp đặt, xây dựng có thể kéo dài đến 12 tháng.
